IZMEĐU x IZMEĐU – Aleksandar Đurić

Između x između Aleksandra Đurića nije zbirka koja traži mirnog čitaoca. Ovo je knjiga koja se čita kao silazak, kao odbrojavanje, kao pokušaj da se iz jezika izvuče ono što savremeni čovek najčešće guta: strah, bes, poniženje, ljubav, stid, socijalna rana, porodični lom, gubitak vere u poredak i poslednja potreba da se, uprkos svemu, ostane čovek.

Zbirka je građena kao pesničko odbrojavanje od 70 do 0. Taj postupak nije samo formalna igra. On uvodi čitaoca u prostor u kojem vreme više ne teče napred, nego se troši, povlači, urušava i vraća čoveka prema nultoj tački, prema mraku iz kojeg se još uvek može čuti glas. U uvodnom tekstu knjiga je određena kao „višeslojna književno-grafička struktura”, u kojoj ljubav stoji između života, države, društva i smrti, a pesme nisu podeljene u cikluse jer je njihov glavni junak čovek kao nedeljiva celina.

Đurićeva poezija ne pristaje na uredan, dekorativan govor. Njegov stih je dug, napregnut, nabijen slikama koje se sudaraju: telo, grad, porodica, smrt, zavisnost, Bog, siromaštvo, femicid, deca, starost, mobing, društvene mreže, invaliditet, glad, manastir, pakao, alkohol, heroin, ulica, otac, majka, napušteni, poniženi i oni koji su iz sistema izbačeni kao višak. Ova knjiga ne posmatra patnju sa distance. Ona je uvodi u jezik, lomi je kroz metaforu i pretvara u pesnički dokument jednog vremena.

U Između x između nalaze se pesme koje direktno dodiruju rane savremenog društva: tragediju starih u požaru, ubijenu decu, položaj „malog čoveka” u sistemu spin-diktature, depresiju, zavisnost, položaj drag kraljica, odnos oca i sina, potrebu za porodicom, pokušaj bekstva u manastir, HIV, femicid, kocku, siromaštvo, društvenu neosetljivost i smrt kao stalnog saputnika. Knjiga time ne postaje zbirka tema, nego mapa pritisaka pod kojima se savremeni čovek raspada i ponovo pokušava da sastavi.

Ono što ovu zbirku izdvaja jeste činjenica da se u njoj društveno angažovana poezija ne svodi na parolu. Đurić ne piše pesme kao stavove, nego kao rane koje govore. Njegov lirski subjekt nije posmatrač, već neko ko prolazi kroz stvarnost kao kroz niz Danteovih krugova, sa svešću da pakao više nije udaljena metafizička slika, nego svakodnevni raspored rada, porodice, institucije, grada, medija, tela i jezika.

U pogovoru Iz međe u među, među paklom i med snom, Nenad Ž. Milošević prepoznaje u ovoj knjizi susret različitih poetika, od nadrealističkog oslobađanja slike i ekspresionističkog udara, do bodlerovskog krika nad stvarnošću, Danteovog inferna i kafkijanskog procesa. Posebno je važno što Milošević ukazuje da se kod Đurića stvarnost ne ulepšava, već se skenira kroz iskustvo malog čoveka, crva, guje, zaposlenog, zavisnika, drag kraljice, gladnog, napuštenog i poniženog.

Između x između je knjiga za čitaoce koji od poezije ne očekuju ukras, nego rizik. Za one koji žele stih koji neće da ih uspava, već da ih pomeri iz uobičajenog pogleda na svet. Ovo je jedna od onih zbirki koje pokazuju da savremena srpska poezija još uvek može da govori iz najtamnijih zona iskustva, a da ne izgubi unutrašnju kompoziciju, intelektualnu napetost i potrebu za smislom.